---
title: "Адам мен агенттер ортақ ядрода"
description: "Бір білім қоры адамдарға да, ЖИ-агенттерге де бірдей ашық: агенттің өзгертулері нұсқаланады, рұқсаттармен шектеледі және шығу тегі жазылады."
---

# Адам мен агенттер ортақ ядрода

Notarium-ның негізгі тезисі: сол бір білім қоры адамдарға да, ЖИ-агенттерге де бірдей қолжетімді. Адам веб-интерфейс арқылы (REST) жұмыс істейді, агент — кірістірілген MCP-эндпоинт арқылы, әрі екеуі де ортақ тасымалданатын ядро үстінде бір ғана жазбалар графын көреді. Бұл — бүйірден қондырылған «боттар режимі» емес, жобаның өзінен туындайтын мүмкіндіктер паритеті.

## Бір ядро, көп транспорт

Архитектура бір қағидаға сүйенеді: домендік логика бір ядрода тұрады, ал транспорттар оған қолжетімділікті бейімдеп қана береді.

```mermaid
flowchart LR
  human([Адам]) -->|REST · веб-редактор| core
  agent([ЖИ-агент]) -->|MCP · POST /mcp| core
  core[Notarium ядросы] --> files[(Markdown-файлдар)]
```

Әрдайым транспорт емес, ядро шешеді. Сондықтан агент жасаған жазба редактордан келген өзгертумен дәл сол жолдан өтеді: сол бір `.md`-файлға жазылады, журналда нұсқаланады, сол рұқсаттармен шектеледі және шығу тегі туралы жазба алады.

## «Паритет» дегеніміз не

Агенттің өзгертуі мен адамның өзгертуін өңдеу механикасы жағынан ажырату мүмкін емес:

- **Нұсқалау.** Әрбір өзгерту — журналдағы, `notarium-id`-ге байланысты ревизия. [Нұсқалар тарихын](/docs/concepts/versioning/) қараңыз.
- **Рұқсаттар ауқымы.** Агенттің токені субъектінің мүшелігінен артық ештеңе бермейді: тек оқуға арналған токен жазу құралдарын тіпті көрмейді. [Рұқсат моделін](/docs/concepts/access-model/) қараңыз.
- **Шығу тегі.** Әрбір ревизияда өзгертудің шығу тегі көрінеді: адам (`user:<аты>`), нақты агент (`pat:<аты>:<id>`) немесе сыртқы файл редакторы. Кім нені қалай өзгерткені — әрқашан айқын.

> [!note] Анонимдік емес, шығу тегі
> Агенттің өзгертулері ортақ тарихта еріп кетпейді. Сіз кез келген уақытта жазбаны ашып, дәл осы жолды нақты агент нақты токенмен енгізгенін көре аласыз — қажет болса, кері де қайтара аласыз.

## Агент қалай жұмыс істейді

Агент білім қорына бір ғана `POST /mcp` эндпоинті арқылы жүгінеді — бұл қоймаға қатысты төменгі деңгейлі операциялар емес, **21 дайын команданың** тар жиынтығы (жазба жасау, контекстті еске түсіру, іздеу, жадыға жазу). Құралдар ниетті білдіреді, ал орналастыру мен жазба класын жүйенің өзі белгілейді: агент жобаны атымен көрсетеді, бірақ кеңістікті не жазба класын **таңдамайды** (қателіктен қорғау).

Жұмысқа кірісудің әдеттегі жолы — `start_session` шақыруы: агент профильді, өз жобаларының тізімін және релевантты контекстті алады. Қосылу мен құралдардың толық жиынтығы [Агенттер және MCP](/docs/agents/) бөлімінде талданған; алғашқы практикалық қадам — [Агентті қосу](/docs/getting-started/connect-agent/).

## Әдейі қойылған шектеулер

Ортақ ядро агентке бәрі қолжетімді дегенді білдірмейді:

- **Агентте қайтарымсыз жою жоқ.** Қайта жазу — иә (ол журнал арқылы қайтарылады), контейнерлерді біржола жою — жоқ.
- **Кеңістіктер арасында операциялар жоқ.** Агент өзіне қолжетімді кеңістіктердің ішінде ғана жұмыс істейді.
- **Құралдардың сыртқы дүниеге арнасы жоқ**, ал сенімсіз контент олардың сипаттамаларына ешқашан араласпайды — осылайша «жеке деректер × сенімсіз кіріс × сыртқа шығу» тізбегі үзіледі.
- **Notarium — әдейі E2EE-өнім емес**: ақылды серверге іздеу, семантика және агенттерді ұсыну үшін мазмұнды көру қажет. Құпиялылық ұштан-ұшқа шифрлаудан емес, өзіндік хостинг пен файлдарға иелік етуден келеді.

Агент контурын қорғау туралы толығырақ — [Қауіпсіздік және көріну](/docs/agents/security/).