---
title: "Алғашқы жазба"
description: "Веб-редакторда алғашқы жазбаны құру: файлдар ағашы, бірінші жол болып табылатын тақырып және дискіге кәдімгі .md-файл болып сақталуы."
---

# Алғашқы жазба

Орнатудан өтіп, редакторға да келіп жеттіңіз. Енді алғашқы жазбаны құрып, дискіде не болып жатқанын көрейік: Notarium-да жазба — бөтен дерекқордағы жол емес, өз қалтаңыздағы кәдімгі `.md`-файл. Жазғаныңыздың бәрі кез келген редакторда ашылатын әрі Notarium-ның өзінен де ұзақ өмір сүретін түсінікті Markdown-мәтін болып жатады.

## Сол жақтағы файлдар ағашы

Сол жақта — кеңістігіңіздегі қалталар мен жазбалардың ағашы. Ол `/data/spaces` ішіндегі файлдық құрылымды дәлме-дәл қайталайды: ағаштағы қалта — дискідегі қалта, жазба — сол қалтадағы файл. Ағаш ондаған мың жазбаға есептелген әрі қалталардың мазмұнын аша бастаған сайын жүктеп отырады.

Негізгі әрекеттер де осында: жазба не қалта құру, орнында атын өзгерту, тінтуірмен басқа қалтаға сүйреп апару. Маңызды бір тұс: бар жазбаның қалтасын не тақырыбын өзгерту дубликат жасамайды, **файлдың өзін жылжытады**.

> [!note] Бос қалталар — толыққанды
> Соңғы жазбасын алып тастаса да, қалта жоғалып кетпейді. Құрылымды алдын ала дайындай беруге болады.

## Тақырып — бұл бірінші жол

Notarium-да **бөлек «Title» өрісі жоқ**. Жазбаның тақырыбы — оның басындағы `# H1`, яғни құжаттың бірінші жолы. Оны да қалғанының бәрі секілді тікелей мәтіннің ішінде түзетесіз. Жаңа жазба тақырып тұрған жерге қойылған курсормен бірге `# ` жолында ашылады — тек тере бастаңыз.

Егер басында `# H1` болмаса, тақырып бірінші бос емес прозалық жол болады — жедел жазба «Untitled»-ден құралған дерекқорға айналмайды. Ал егер құжат құрылымдық блокпен (код, тізім, дәйексөз, кесте, H2 және одан төмен деңгейдегі тақырып) ашылса әрі тақырып әсте берілмесе — жазба тақырыпсыз сақталмайды: осылайша кодтың бірінші жолы тақырыпқа үнсіз сіңіп кетпейді.

Тақырып файл атауын, іздеуді, графты және тарихты бір-бірімен байланыстырады — сондықтан бір-бірінен ажырап кететін «өріс + дене» орнына бір ғана өңдеу беті бар.

## Жазу режимдері

Notarium әрқашан **шикі Markdown-ды** түзетеді — жалғыз шындық көзі. Түзету барысында осы мәтіннің қалай көрінетінін жазу режимі анықтайды (**Settings → Appearance** ішіндегі жеке баптау):

- **Source** (әдепкі) — шикі Markdown сол күйінде: моноширинді қаріп, синтаксис бояуы. `#`, `**`, `[]()` маркерлері кәдімгі мәтін болып көрінеді. Дереккөзбен тікелей жұмыс істейтіндерге.
- **WYSIWYM** — «нені көрсең, соны меңзейсің»: мәтін стильденген (тақырыптар ірірек, жартылай қалыңы қалың болып, дәйексөздер фонмен), бірақ Markdown-маркерлері экранда бәсеңдетілген күйде қалады. Жол ұзындығы өзгермейді, сондықтан курсор «секірмейді».

Екі режим де дәл сол жолды түзетеді әрі оны байт-байтпен бірдей сақтайды — режимді ауыстыру файл мазмұнын өзгертпейді.

Режимдерден бөлек, жоғарғы панельдегі **Preview** түймесі жұмыс істейді: ол кез келген сәтте жазбаның түпкілікті HTML-рендерін сақтамай көрсетеді. Ұзын мәтіндер үшін жазу көмекшілері бар: **Focus** (белсенді сөйлемнен/жолдан/абзацтан басқасының бәрін күңгірттейді) және **Typewriter** (курсоры бар жолды ортада ұстап тұрады).

## Жазбалар арасындағы байланыстар

Мәтіннің ішінде wiki-link-тер жұмыс істейді: `[[жазба тақырыбы]]` немесе `[[тақырып|белгі]]`. Басу қолданбаның ішіндегі жазбаға өткізеді. Ондай тақырыпты жазба болмаса, Notarium оны құруды ұсынады — ал ол жасалғанша байланыс графында қуыс «елес» түйін болып ілініп тұрады.

## Сақтау және дискіде не болатыны

Сақтау — `Ctrl/Cmd+Enter` арқылы. Дискіге қайта экрандаусыз әрі қайта нормаламай таза Markdown кетеді: тергеніңіз тап-тұйнақтай. Notarium файл атауын тақырыптан шығарады (кириллицаны транслитерациялап, kebab-case), сондықтан файл қолданбадан тыс жерде де оқылады.

Файлдың басына шағын frontmatter түседі, оның ішінде — **`notarium-id`** кілті: жазбаның тұрақты 12-таңбалы идентификаторы. Дәл сол — жол да, файл атауы да емес — жазбаның шынайы бірегейлігі болып қызмет етеді: атын өзгерту мен қалталар арасында жылжыту сілтемелерді үзбейді әрі нұсқалар тарихын жоғалтпайды, өйткені журнал `notarium-id` бойынша жүргізіледі.

> [!tip] Сырттан түзету — қалыпты режим
> `.md`-файлды басқа редакторда түзеттіңіз бе, әлде git-тен тарттыңыз ба — Notarium өзгерістерді келесі сканерлеуде қабылдап алады. Файлдар шындық көзі болып қала береді; индекс жай ғана соларға сай қайта құрастырылады.

Әрбір сақтау **ревизиялар тарихына** түседі: жазба күйінің шығу тегі көрсетілген толық снапшоты — кім және қалай түзеткені (сіз, сыртқы редактор немесе агент). Кез келген нұсқаны қарауға, салыстыруға және кері қайтаруға болады.

## Әрі қарай

- [Агентті қосу](/docs/getting-started/connect-agent/) — ЖИ-агентке сол білім қорына MCP арқылы жазуға мүмкіндік беру.
- [Редактор](/docs/guides/editor/) және [Пернелер тіркесімдері](/docs/guides/hotkeys/) — режимдер, пішімдеу және пернелер тіркесімдері егжей-тегжейлі.
- [File-first](/docs/concepts/file-first/) және [Нұсқалар мен тарих](/docs/concepts/versioning/) — сақтау моделі қалай құрылған.